Τέσσερα χρόνια μετά την 24η Φεβρουαρίου 2022, ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν είναι πια «έκτακτο γεγονός». Είναι μια ανοιχτή πληγή στην καρδιά της Ευρώπης. Μια σύγκρουση που ξεκίνησε με ρωσική στρατιωτική εισβολή και εξελίχθηκε σε πόλεμο φθοράς, ανατροπών, διεθνούς εμπλοκής και γεωπολιτικής ανασύνταξης.
Και πίσω από τους χάρτες και τα μέτωπα, υπάρχει ο άνθρωπος.
Η στρατιωτική εικόνα τέσσερα χρόνια μετά
Η αρχική ρωσική προέλαση προς το Κίεβο ανακόπηκε το 2022. Ακολούθησαν οι ουκρανικές αντεπιθέσεις στο Χάρκοβο και τη Χερσώνα. Το 2023–2025 ο πόλεμος μετατράπηκε σε στατικό μέτωπο χαρακωμάτων στην ανατολική και νότια Ουκρανία.
Σήμερα:
• Τμήματα του Ντονέτσκ, του Λουγκάνσκ και της Ζαπορίζια παραμένουν υπό ρωσικό έλεγχο
• Η Κριμαία συνεχίζει να αποτελεί στρατηγικό και συμβολικό επίκεντρο
• Οι επιθέσεις με drones και πυραύλους έχουν γίνει καθημερινότητα
Ο πόλεμος έχει εξελιχθεί σε σύγκρουση υψηλής τεχνολογίας – με χρήση drones, δορυφορικών δεδομένων, κυβερνοεπιθέσεων και πυραυλικών συστημάτων μεγάλου βεληνεκούς.
Το ανθρώπινο κόστος
Οι επίσημοι αριθμοί διαφέρουν, όμως οι διεθνείς εκτιμήσεις κάνουν λόγο για:
• Δεκάδες χιλιάδες νεκρούς στρατιώτες και από τις δύο πλευρές
• Χιλιάδες άμαχους νεκρούς
• Πάνω από 6 εκατομμύρια Ουκρανούς πρόσφυγες στην Ευρώπη
• Εκατομμύρια εσωτερικά εκτοπισμένους
Ολόκληρες πόλεις – όπως η Μαριούπολη και το Μπαχμούτ – έχουν μετατραπεί σε ερείπια.
Παιδιά μεγάλωσαν σε καταφύγια. Οικογένειες διαλύθηκαν. Μια γενιά σημαδεύτηκε από σειρήνες αεροπορικής επιδρομής.
Η διεθνής διάσταση
Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν είναι διμερής. Είναι παγκόσμιας εμβέλειας.
Η Δύση στήριξε την Ουκρανία με:
• Στρατιωτική βοήθεια δισεκατομμυρίων ευρώ
• Οικονομικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας
• Ενεργειακή αναδιάρθρωση της Ευρώπης
Η Ρωσία, από την άλλη, ενίσχυσε τις σχέσεις της με:
• Κίνα
• Ιράν
• Χώρες του Παγκόσμιου Νότου
Ο κόσμος εισήλθε σε μια νέα εποχή ψυχροπολεμικής πόλωσης.
Οικονομικές και ενεργειακές συνέπειες
Η σύγκρουση προκάλεσε:
• Εκτίναξη τιμών ενέργειας το 2022–2023
• Πληθωρισμό σε ευρωπαϊκές οικονομίες
• Διατροφική κρίση σε περιοχές της Αφρικής λόγω περιορισμού εξαγωγών σιτηρών
Η Ευρώπη επιτάχυνε την απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Η γεωπολιτική μετατράπηκε σε ενεργειακή στρατηγική.
Ο κίνδυνος κανονικοποίησης του πολέμου
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο τέσσερα χρόνια μετά δεν είναι μόνο η καταστροφή. Είναι η συνήθεια.
Ο πόλεμος έπαψε να σοκάρει.
Έγινε «θέμα δελτίου».
Έγινε στατιστική.
Όμως κάθε αριθμός είναι ένας άνθρωπος.
Αντιπολεμική αναγκαιότητα
Η διεθνής κοινότητα μοιάζει παγιδευμένη ανάμεσα:
• Στην ανάγκη στήριξης της ουκρανικής κυριαρχίας
• Στον φόβο γενικευμένης σύγκρουσης
• Στην κόπωση των κοινωνιών
Η ειρήνη δεν μπορεί να επιβληθεί με βομβαρδισμούς.
Η ασφάλεια δεν οικοδομείται πάνω σε ερείπια.
Η διπλωματία παραμένει το μόνο εργαλείο που δεν έχει εξαντληθεί πλήρως.
Η Ευρώπη μπροστά σε ιστορική ευθύνη
Η ήπειρος που γέννησε δύο Παγκόσμιους Πολέμους δεν μπορεί να αποδεχθεί έναν πόλεμο διαρκείας στα σύνορά της ως «νέα κανονικότητα».
Απαιτείται:
• Πίεση για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις
• Εγγυήσεις ασφάλειας για όλους τους εμπλεκόμενους
• Σχέδιο ανοικοδόμησης
• Προστασία αμάχων και ανταλλαγή αιχμαλώτων
Η ειρήνη δεν είναι αδυναμία. Είναι πολιτικό θάρρος.
Τέσσερα χρόνια μετά – Τι μένει;
Μένει μια Ουκρανία που αγωνίζεται για την εδαφική της ακεραιότητα.
Μένει μια Ρωσία βαθύτερα απομονωμένη από τη Δύση.
Μένει μια Ευρώπη στρατιωτικά πιο ανήσυχη.
Μένει ένας κόσμος πιο πολωμένος.
Και μένει το ερώτημα:
Πόσα ακόμη χρόνια;
Πόσες ακόμη ζωές;
Πόσα ακόμη παιδιά σε υπόγεια;
Επίλογος
Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν είναι παιχνίδι γεωπολιτικής στρατηγικής. Είναι ανθρώπινη τραγωδία.
Τέσσερα χρόνια μετά, το ζητούμενο δεν είναι ποιος θα επικρατήσει στρατιωτικά.
Το ζητούμενο είναι ποιος θα τολμήσει να επιμείνει στην ειρήνη.
Γιατί κάθε μέρα που περνά, η Ιστορία γράφεται με αίμα –
και η Ευρώπη οφείλει να θυμηθεί ότι η μεγαλύτερη της κατάκτηση δεν ήταν τα όπλα της, αλλά η συμφιλίωση.
